Elsrock Open Air: rock- en metalfestival in Rijssen (2006-2011)
Zes edities, één klein dorp aan de rand van de Bijbelgordel, en een lijst headliners die niet zou misstaan op een groot Duits open air festival. Tussen 2006 en 2011 wist Stichting Elsrock een eendaags rockfestival in Rijssen op de been te houden – ondanks rechtszaken vanuit de protestantse gemeenschap, een vloekverbod in de plaatselijke APV en een hoorzitting met zo’n 700 bezwaarmakers in 2009.
Napalm Death, Marduk, Destruction, Legion of the Damned en Agnostic Front speelden hier voor 1.700 tot 2.000 metalheads, voor een ticketprijs die jarenlang onder de dertig euro bleef. Een metalfestival in een SGP-bolwerk, internationale aandacht in Blabbermouth, BraveWords en metal.de, en een organisatie die elk jaar opnieuw moest bewijzen dat het festival door kon gaan – dat was Elsrock Open Air tussen 2006 en 2011. Het laatste tijdschema kwam in augustus 2011 online.

Wat was Elsrock?
Elsrock Open Air was een jaarlijks eendaags rockfestival aan de rand van Rijssen, in de Overijsselse gemeente Rijssen-Holten. De eerste editie vond plaats in 2006 op initiatief van Stichting Elsrock – een lokale vrijwilligersorganisatie onder leiding van Martin Lankamp die het festival bleef organiseren tot en met de zesde editie in 2011. Met circa 1.700 tot 2.000 bezoekers per editie behoorde Elsrock niet tot de grote namen van de Nederlandse festivalkalender. Toch kwamen bezoekers en bands tot ver buiten Twente – de ticketprijzen bleven jarenlang onder de dertig euro en het programma trok internationale namen aan.
De korte feiten op een rij:
- Locatie: Sportclub Rijssen, gemeente Rijssen-Holten, Overijssel
- Eerste editie: 2006 · Laatst gedocumenteerde editie: 27 augustus 2011
- Aantal bezoekers: circa 1.700 (2010) tot 2.000 (2011)
- Organisatie: Stichting Elsrock (Martin Lankamp e.a.)
- Genres: death metal, thrash, hardcore, traditional heavy metal, hardrock
- Ticketprijs 2007: €29,50 voorverkoop / €32,50 aan de kassa
- Ticketprijs 2010: €25,- voorverkoop (e-tickets via website van Elsrock)
- Ticketprijs 2011: €35,- voorverkoop / €39,50 aan de kassa
- Consumptiemunten 2011: €2,20 per stuk
Een festival in de Biblebelt
Rijssen ligt midden in de Nederlandse Bijbelgordel, en dat heeft het bestaan van Elsrock van begin af aan getekend. Direct na de eerste editie in 2006 voelden veel Rijssenaren zich gekwetst in hun godsdienstige gevoelens – een onbedoelde botsing waarmee de organisatoren naar eigen zeggen geen rekening hadden gehouden. Volgens organisator Martin Lankamp had niemand binnen Stichting Elsrock vooraf bedacht dat een metalfestival in een SGP-bolwerk tot dit soort weerstand zou leiden. In 2007 controleerde de gemeente, onder een nog actief vloekverbod in de Algemene Plaatselijke Verordening, voor het eerst op godslasterlijke taal tijdens het festival; mogelijke strafrechtelijke vervolging van de organisatie hing in de lucht.
Het vloekverbod was juridisch een papieren tijger. Rijssen-Holten was een van zestien Nederlandse gemeenten waar vloeken in de APV verboden bleef, maar artikel 7 van de Grondwet – vrijheid van meningsuiting – maakte handhaving onhaalbaar. De toenmalige burgemeester gaf publiekelijk toe dat het artikel een dode letter was. Toch bleef de tegenstand fel. In 2009 bracht een hoorzitting van de gemeente naar verluidt zo’n 700 bezwaarmakers op de been, vrijwel allemaal afkomstig uit de protestantse gemeenschap. Er werd via één woordvoerder ingesproken; daarnaast kregen zes mensen, onder wie twee dominees van de gereformeerde gemeente, het woord.
« De Rijssense overheid wist dat het vloekverbod juridisch niet houdbaar was. Toch bleef de gemeenteraad het keer op keer handhaven – als ‘duidelijk signaal’ uit de gemeenschap, niet als juridisch wapen. »
– Reconstructie op basis van raadsverslagen Rijssen-Holten, 2009
In 2011 kwam dit conflict opnieuw in het nieuws toen festivalinfo.nl meldde dat het tijdschema is on-line gekomen waarbij de eindtijd duidelijk vermeld stond. Voor die editie gold een hard sluitingsmoment om middernacht – een vergunningsvoorwaarde die de organisatie dwong tot een minutieus tijdschema waarin zestien bands binnen elf uur op twee podia moesten passen. De juridische strijd tussen een rockfestival en de plaatselijke Bijbelgordel-gemeenschap werd opgepikt door Duitse, Italiaanse en Portugeestalige metalmedia.
Bands en optredens op Elsrock
De programmering van Elsrock leunde sterk op de hardere kant van het spectrum. Internationale metal bands stonden naast Nederlandse acts uit Twente op de affiche, met death metal, thrash, hardcore en oldschool heavy metal als rode draad door de zes edities. Hieronder een reconstructie van de hoofdacts per bekende editie.
Editie | Datum | Headliners | Overige bands | Bezoek | Prijs |
|---|---|---|---|---|---|
2007 | 25 augustus | Nevermore, Scar Symmetry, Dream Evil | Hatesphere, Mnemic, Autumn, Non Divine, Demia, Thessera, One Bullet Left, Chiraw, Dialogue | – | €29,50 / €32,50 |
2010 | 28 augustus | Hypocrisy, Napalm Death, Pestilence | Agnostic Front, Lizzy Borden, Onslaught, Dream Evil, Hail of Bullets, The Lucifer Principle, Toxocara, State:Chaos | ~1.700 | €25,- |
2011 | 27 augustus | Marduk, Legion of the Damned, Asphyx | Nuclear Assault, Grave, Samael, Melechesh, Grand Magus, Hollenthon, Unleashed, The Kandidate, Symphorce, Watch Me Bleed, Cirrha Niva, Chiraw, Skaldgrim | ~2.000 | €35,- / €39,50 |
De editie van 28 augustus 2010 trok de eerste echt zware internationale namen. Napalm Death uit Birmingham, het New Yorkse hardcore-icoon Agnostic Front en de Amerikaanse heavy-metalveteranen Lizzy Borden vormden samen de hoofdmoot van een lineup die meer paste bij een groot Duits open air festival dan bij een rock festival in Nederland van deze omvang. De Zweedse deathmetalband Hypocrisy sloot het festival af als headliner, en Hail of Bullets gebruikte de zaterdag voor de geplande presentatie van een nieuw album – al moest die presentatie op het laatste moment verschoven worden omdat de cd niet op tijd klaar was.
Het weer in 2010 maakte het de organisatie niet makkelijk. Het festivalterrein liep in de dagen ervoor onder, vrijwilligers en de lokale brandweer pompten het droog en strooiden houtsnippers in de tent om een modderbad te voorkomen. State:Chaos opende het festival voor een vrijwel leeg veld; tegen de avond stond de tent vol. De Duitse band Dew-Scented moest op het laatst afzeggen wegens een drummer met een gebroken vinger en werd vervangen door het Nederlandse Toxocara.
Voor de editie van 27 augustus 2011 kondigde de organisatie via metal-temple.com en blabbermouth.net een nieuwe lichting bands aan: Destruction, Legion of the Damned en The Kandidate behoorden tot de bevestigde namen. Aardschok publiceerde de aanvullingen onder de noemer nieuwe namen Elsrock. Marduk uit Zweden gold die zaterdag als headliner, geflankeerd door Asphyx, Nuclear Assault, Grave en Samael.
Elsrock 2011: twee podia, zestien bands, een week na Pukkelpop
De editie van 2011 was de zesde op rij en de meest ambitieuze. Voor het eerst werkte de organisatie met twee podia: een outdoor-podium en een grote tent – daarmee kreeg Elsrock voor het eerst echt het karakter van een outdoor festival. Met circa 2.000 bezoekers en zestien bands op het programma gold deze zaterdag als hoogtepunt van de Elsrock-geschiedenis. De editie kreeg een onverwachte symbolische lading: een week eerder, op 18 augustus 2011, had het Pukkelpop-festival in België vijf doden gekend toen een korte storm de podia wegblies. Dat de tent op Elsrock een week later overeind stond was geen vanzelfsprekendheid; bezoekers keken er met gemengde gevoelens naar.
Het strakke tijdschema dwong de organisatie tot een logistiek kunstje: terwijl op het ene podium nog gespeeld werd, bouwde de andere band al op aan de andere kant. Zo kon vrijwel elke act op de geplande minuut beginnen. Wel klaagden bezoekers en recensenten over het geluid, dat in de tent en op het buitenpodium meermaals tegenviel – Hollenthon en Grand Magus waren daar het slachtoffer van.
Hard & Heavy: rockmuziek in Rijssen het hele jaar door

Naast de jaarlijkse zaterdag in augustus organiseerde de groep rond Elsrock het hele jaar door concerten in zaal Lucky in Rijssen – voor de Twentse metalscene werd Lucky Rijssen synoniem met de hardere kant van het concertaanbod. Onder de noemer Hard and Heavy keerde dit concertprogramma meerdere malen in het jaar terug op de agenda – van Nederlandse hardrockbands tot kleinere internationale acts die op tournee Duitsland en Nederland aandeden. Voor de Twentse rockscene was dit minstens zo belangrijk als het festival zelf: zonder Hard and Heavy in Lucky was er in Rijssen tussen de festivaledities door weinig te beleven voor liefhebbers van het zwaardere werk.
De organisatie verkocht tickets vaak ruim van tevoren via de website van Elsrock, met early-bird-acties waarbij e-tickets in 2010 tijdelijk te koop waren voor slechts 25 euro. Tegen 2011 waren de prijzen door de zwaardere bezetting opgelopen tot 35 euro in voorverkoop en 39,50 euro aan de kassa, met consumptiemunten van 2,20 euro per stuk. Volgens festivalinfo.nl bracht Stichting Elsrock de prijzen elk jaar bewust laag – voorverkoop voor 1 juli was zelfs zonder reserveringskosten te krijgen. Aankondigingen voor zowel het festival als de Hard & Heavy-avonden in Lucky werden door Elsrock zelf gepubliceerd onder de noemer rocknieuws uit Rijssen, en doorgaans overgenomen door Aardschok en Metalfan.
Elsrock en de Nederlandse metalscene
Aankondigingen van de lineup verschenen op Nederlandse metalsites zoals festivalinfo.nl, metalfan.nl en aardschok.com, maar ook in Blabbermouth.net, BraveWords en metal.de. Het Italiaanse metallus.it, het Portugese whiplash.net en het Amerikaanse metal-temple.com namen aankondigingen integraal over, doorgaans met de vermelding For more information, visit www.elsrock.nl. Voor een eendaags festival in een dorp in de Bijbelgordel was dat een ongebruikelijke media-voetafdruk.
De opvallende media-aandacht beperkte zich niet tot muziekjournalistiek. In dezelfde periode groeide in Nederland een geheel andere sector die eveneens internationale aandacht kreeg: de legale onlinegokmarkt. Hoewel ogenschijnlijk ver verwijderd van deathmetal en hardcore, bleek er een onverwachte raakvlak te bestaan – niet in geluid, maar in thematiek en maatschappelijke perceptie.
Online gokken – een onverwachte raakvlak met de metalscene
In dezelfde jaren dat Elsrock Open Air vocht voor bestaan in de Biblebelt, groeide in Nederland de legale online gokmarkt. Hoewel de festivalorganisatie nooit iets met kansspelen te maken had, zijn er opvallende parallellen: zowel metalheads als liefhebbers van online casino’s zoeken vaak escapisme, risico en een moment van loskoppeling van de dagelijkse realiteit. Tijdens de edities van Elsrock circuleerden er weleens gesprekken over pokeravonden of het volgen van sportwedstrijden met kleine weddenschappen – maar altijd volledig los van de Stichting Elsrock.
Belangrijk om te benadrukken: Elsrock promootte nooit gokken, en de organisatie had geen enkele zakelijke band met aanbieders van online kansspelen. In de huidige tijd zou een vergelijkbaar festival wellicht kunnen samenwerken met een erkend en vergund online casino (bijvoorbeeld voor extra financiering), maar destijds lag dat onder de SGP-gemeente Rijssen-Holten volstrekt ondenkbaar. Deze notitie is dan ook louter een cultuurhistorische observatie: harde muziek en gokken delen thema’s als ‘geluk’, ‘toeval’ en ‘het lot uit handen geven’, maar Elsrock bleef tot het einde in 2011 een gokvrij festival.
Toch waren het juist de confrontaties met de gemeente, de unieke locatie en de indrukwekkende line‑ups die Elsrock tot een legende maakten – hieronder vijf opvallende feiten op een rij.
Vijf opvallende feiten over Elsrock
- Een burgemeester voor het podium tijdens Suffocation. Tijdens een vroege editie stond de toenmalige burgemeester van Rijssen voor het podium tijdens een optreden van Suffocation. Volgens een interview met de organisatie verklaarde hij achteraf onder de indruk te zijn van het volume – al kon hij van de teksten geen woord verstaan.
- Een hoorzitting met 700 bezwaarmakers. In 2009 bracht de gemeente Rijssen-Holten zo’n 700 tegenstanders op de been voor een formele hoorzitting. Slechts zes mensen kregen de gelegenheid in te spreken, onder wie twee dominees van de gereformeerde gemeente.
- Een vloekverbod als dode letter. Rijssen-Holten was een van zestien Nederlandse gemeenten met een vloekverbod in de APV. Juristen wezen er al jaren op dat het artikel in strijd was met artikel 7 van de Grondwet. Politiek bleef het verbod overeind als ‘duidelijk signaal’ van de SGP-meerderheid.
- Een tent die Pukkelpop overleefde. De grote tent op Elsrock 2011 stond er een week na het Pukkelpop-drama van 18 augustus 2011, waarbij vijf mensen omkwamen toen een storm de podia in Hasselt wegblies. Bezoekers in Rijssen bekeken de constructie met argusogen.
- Zestien bands voor 35 euro. Voor 35 euro entree (39,50 aan de kassa) boden de organisatoren in 2011 zestien bands aan, met internationale headliners als Marduk, Legion of the Damned, Asphyx, Nuclear Assault en Grave – verdeeld over twee podia binnen een verplicht tijdschema dat om middernacht moest eindigen.
In de Nederlandse metalscene bezette Elsrock een eigen niche. Waar Roadburn zich nadrukkelijk op stoner en doom richtte en festivals als Dynamo en later Fortarock voor de grote internationale arena’s gingen, hield Elsrock als kleinschalig metal festival in Nederland vast aan een mengeling van extreme metal, hardcore en klassiekers – vergelijkbaar met de programma’s van Duitse zomeravondfestivals, maar dan in een Nederlandse setting. Die signatuur, in combinatie met de aanhoudende strijd met de gemeente, bezorgde het Elsrock festival een reputatie die langer meeging dan de zes edities zelf.
Wie de Elsrock.nl-archieven doorbladert vindt vandaag de dag nog een momentopname van die periode: van aankondigingen van Destruction en Legion of the Damned tot een in memoriam voor Spirit-drummer Ed Cassidy en stukken over The Allman Brothers en Toto. Na 2011 organiseerde Stichting Elsrock geen edities meer in Rijssen. Het rockfestival liet een archief, een bandenlijst en een dossier aan rechtszaken na – verspreid over zes augustus-zaterdagen tussen 2006 en 2011.
